TANZANIA NA KENYA ZINACHEZA “NIPE NIKUPE”?

Adeladius Makwega — MBAGALA

Twaha Mwaipaya ni mwanaharakati wa kisiasa kutoka Tanzania, anayejulikana kwa shughuli zake ndani ya Chama cha Demokrasia na Maendeleo (CHADEMA), hasa katika Baraza la Vijana la CHADEMA (BAVICHA). Amewahi kuwa Mratibu wa Kitaifa wa Uhamasishaji wa baraza hilo. Pia amejulikana kwa kutetea mageuzi ya Katiba, uwajibikaji wa viongozi na haki za binadamu nchini Tanzania.

Kwa mujibu wa taarifa za vyombo vya habari za Oktoba 26, 2026, Mwaipaya aliripotiwa kutoweka nchini Kenya baada ya kudaiwa kuchukuliwa na watu wasiojulikana katika eneo la Kamulu, karibu na Nairobi, Oktoba 25, 2026.

Shirika la Amnesty International Kenya na wanaharakati wengine wametaka mamlaka zichukue hatua za haraka kubaini alipo Mwaipaya na kuhakikisha usalama wake.

Mwanakwetu amepokea kwa masikitiko makubwa tukio hili huku akijiuliza: Inakuwaje matukio ya utekaji, ambayo hapo awali yalionekana kukabiliwa na changamoto za kiutendaji kufeli nchini Kenya, leo hii yawe yanakamilika?

Hili ni swali gumu ambalo, kwa hakika, mamlaka za Kenya zina wajibu wa kulijibu. Mwanakwetu anatarajia kuwa suala hili linaweza kuwa miongoni mwa maswali magumu yatakayojitokeza kuelekea Uchaguzi Mkuu wa Kenya wa mwaka 2027, ambapo Wakenya wanatarajiwa kuchagua viongozi wao mbalimbali, wakiwamo Rais wa Jamhuri ya Kenya, wabunge wa Bunge la Taifa, maseneta, magavana wa kaunti, wawakilishi wa wanawake bungeni na wajumbe wa Mabaraza ya Kaunti (MCAs).

Miongoni mwa wanasiasa mashuhuri wa Kenya wanaotajwa katika mijadala ya kisiasa kuelekea mwaka 2027 ni James Orengo. Akiwa Homa Bay, aliripotiwa kueleza nia yake ya kuwania urais wa Kenya mwaka 2027 kupitia chama cha Orange Democratic Movement (ODM), chama ambacho kilihusishwa kwa muda mrefu na marehemu Raila Odinga.

James Orengo ni mwanasiasa mashuhuri nchini Kenya, mwanasheria na mtetezi wa haki za binadamu. Alizaliwa mwaka 1951 na amejulikana kwa muda mrefu kutokana na msimamo wake wa kupigania demokrasia, utawala wa sheria na haki za wananchi. Katika miaka ya 1980, wakati wa utawala wa Rais Daniel arap Moi, Orengo alikuwa miongoni mwa wanasiasa waliopinga serikali na kutetea mageuzi ya kisiasa nchini Kenya. Kutokana na msimamo wake, alikumbana na changamoto mbalimbali za kisiasa, zikiwamo kukamatwa na kuishi nje ya nchi kwa kipindi fulani

Katika maisha yake ya kisiasa, James Orengo ameshika nyadhifa mbalimbali muhimu nchini Kenya. Aliwahi kuwa mbunge wa Ugenya, baadaye akawa seneta wa kaunti ya Siaya, na pia amehudumu kama Waziri wa Ardhi. Aidha, ameshiriki katika mijadala mbalimbali kuhusu Katiba, haki za binadamu na mageuzi ya kisiasa nchini humo. Uzoefu wake kama mwanasheria umemwezesha kushiriki katika kesi na mijadala mikubwa ya kikatiba. Orengo anatambuliwa kama mmoja wa wanasiasa wenye uzoefu mkubwa nchini Kenya, hasa kutokana na historia yake ya kushiriki katika harakati za demokrasia na mabadiliko ya mfumo wa kisiasa wa nchi hiyo.

Seneta wa zamani wa Siaya, James Orengo, ni mmoja wa wanasiasa ambao kwa muda mrefu hawakuwa na uhusiano mzuri na serikali ya Kenya, tangu alipokuwa kiongozi wa wanafunzi wa chuo kikuu hadi katika miaka ya 1980 na 1990, wakati wa utawala wa Nyayo.

Katika kutafakari tukio la kutoweka kwa Twaha Mwaipaya, Mwanakwetu amekumbuka tukio la kihistoria lililomhusisha James Orengo na serikali ya Mwalimu Julius Nyerere nchini Tanzania katika miaka ya 1980.

Mwaka 1982, James Orengo alipokuwa katika muhula wake wa kwanza kama mbunge wa Ugenya, alilazimika kuondoka Kenya baada ya kutofautiana na serikali iliyokuwa inaongozwa na Daniel arap Moi.

Orengo aliacha shughuli zake za kisiasa nchini Kenya na kuelekea nje ya nchi katika kipindi ambacho hali ya kisiasa ilikuwa ngumu. Taarifa kuhusu safari yake zinaeleza kuwa alipitia Uganda na baadaye kuishi Zimbabwe kabla ya kurejea Tanzania.

Hali hii ilitokea pia baada ya serikali ya Kenya kumnyang'anya Orengo pasipoti yake, katika kile kilichoonekana kuwa juhudi za kumzuia kusafiri nje ya nchi.

Serikali ya Kenya ilizidi kuchanganyikiwa kutokana na uvumi uliosema kuwa Orengo alikuwa amekimbilia Libya au Zimbabwe, jambo lililoifanya ishindwe kufahamu kwa uhakika mahali alipokuwa.

Hata hivyo, baadaye Orengo alipatikana nchini Tanzania. Inasemekana kuwa akiwa hapa alitumia jina la bandia la Aggrey Oduori Kenga, kwa kile kilichoelezwa kuwa njia ya kuficha utambulisho wake.

Inadaiwa alipata ulinzi nchini Tanzania wakati wa utawala wa Rais Julius Nyerere, ambaye alikataa kumkabidhi kwa serikali ya Kenya katika kipindi hicho. Tanzania pia ilikuwa imepokea wanajeshi wa Kenya waliokimbilia hapa baada ya jaribio la mapinduzi ya kijeshi la mwaka 1982.

Hata hivyo, Orengo na wengine walirejeshwa Kenya mwaka 1983 katika mazingira yaliyohusishwa na makubaliano kati ya serikali za Daniel arap Moi na Julius Nyerere kuhusu watu waliokuwa wamekimbilia nchi jirani.

Kwa hiyo, Rais wa wakati huo wa Kenya, Daniel arap Moi, na Rais wa Tanzania, Mwalimu Julius Nyerere, walihusishwa na makubaliano ya kubadilishana watu waliokuwa wamekimbilia katika nchi zao.

Hali ya kisiasa ya mwaka 1983 ilikuwa ngumu, na Mwanakwetu, kupitia makala hii, anajaribu kulinganisha historia hiyo na hali inayojitokeza mwaka 2026. Katika kipindi hicho, Moi na Nyerere walikabiliwa na changamoto za kisiasa na kiusalama zilizohitaji mawasiliano na maamuzi ya kidiplomasia kati ya nchi hizo mbili.

Hapa ndipo dhana ya “nipe nikupe” inapojitokeza katika tafakari ya Mwanakwetu.

Swali analojiuliza leo ni hili: Kutokana na taarifa za kutoweka kwa Twaha Mwaipaya nchini Kenya, je, Rais William Ruto na Rais Samia Suluhu Hassan wanakabiliwa na mazingira yanayoweza kuibua mjadala kuhusu makubaliano ya kiusalama kati ya nchi hizi mbili?

Je, historia ya James Orengo na makubaliano ya Moi na Nyerere inaweza kutusaidia kuelewa changamoto za sasa?

Mwanakwetu anauliza maswali haya, lakini hana ushahidi wa kuthibitisha kuwa serikali za sasa zimeingia katika makubaliano yoyote kuhusu Mwaipaya.