UCHANGA WA ITIKADI YA CHAMA?

 

 

Adeladius Makwega – MBAGALA

 

“Vyombo vyote vya ulinzi na usalama vya Tanzania ni mali ya CCM, lia upasuke lakini Dola ya CCM.”

 

Kauli hii, ambayo imetolewa na Katibu wa NEC wa CCM, Paul Chacha, imeibua mjadala na maswali kuhusu nafasi ya vyombo vya ulinzi na usalama katika mfumo wa kikatiba na kisiasa wa Tanzania.

 

Wakati huo huo, vyombo vya ulinzi na usalama vya Tanzania vimeendelea kuwa kimya, kana kwamba havikusikia wala havijaona haja ya kutoa ufafanuzi.

Swali la msingi ni moja tu: Je, kauli hii ni kauli inayopaswa kutiliwa maanani na kuchunguzwa kwa umakini, au ni kauli ya kupuuzwa na Watanzania?

 

Ibara ya 147(1) ya Katiba ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania inaeleza:

 

“Ni marufuku mtu, shirika au kikundi chochote, isipokuwa Serikali, kuunda au kuweka nchini Tanzania jeshi la aina yoyote.”

Ibara ya 147(2) inaeleza kwamba Serikali ya Jamhuri ya Muungano inaweza kuunda na kuweka majeshi kwa madhumuni ya kulinda usalama wa eneo la Tanzania na watu wake.

 

Kwa mtazamo wa kikatiba, msingi ni huu:

Vyombo vya ulinzi → Serikali/Jamhuri → Taifa na wananchi

na si:

Vyombo vya ulinzi → CCM → wanachama wa CCM.

 

Jambo jingine muhimu ni Ibara ya 147(3), ambayo inaweka zuio kwa mwanajeshi kujiunga na chama chochote cha siasa, ingawa anabaki na haki ya kupiga kura.

 

Ibara ya 147(4) inaeleza kwamba, kwa madhumuni hayo, neno mwanajeshi linahusu mtu aliyeajiriwa katika Jeshi la Ulinzi la Wananchi wa Tanzania, Jeshi la Polisi, Jeshi la Magereza na Jeshi la Kujenga Taifa.

 

Hivyo, kuna tofauti ya msingi kati ya Serikali kuwa na jukumu la kuunda na kusimamia vyombo vya ulinzi na usalama na chama cha siasa kumiliki au kudai umiliki wa vyombo hivyo.

 

Sheria ya Vyama vya Siasa, Political Parties Act, nayo inaweka mipaka kati ya vyama vya siasa na vyombo vya usalama vya Serikali. Kifungu cha 18 kinaweka vikwazo kwa chama cha siasa, kiongozi au mwanachama wake kuunda, kuajiri au kuendesha militia, paramilitary au kikundi cha usalama chenye lengo la kuchukua majukumu ya Polisi au chombo cha usalama cha Serikali. Pia sheria inaweka vikwazo kuhusu mafunzo ya kijeshi au mafunzo ya matumizi ya nguvu na silaha kwa madhumuni ya kisiasa.

 

Hili linaonyesha umuhimu wa kutenganisha chama cha siasa na vyombo vya ulinzi na usalama vya Serikali.

 

Aidha, maneno “Dola ya CCM” si istilahi ya kikatiba. Katiba ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania inaitambua Jamhuri ya Muungano wa Tanzania na Serikali zake kwa mujibu wa Katiba. Haitumii “Dola ya CCM” kama jina la kikatiba la nchi.

 

Ni kweli kwamba CCM ni chama cha siasa na kinaweza kushika dola kupitia mchakato wa kisiasa na uchaguzi. Hata hivyo, kuwa chama tawala hakumaanishi kwamba vyombo vya dola vinakuwa mali ya chama au vinapaswa kuitumikia kama taasisi ya chama. Tanzania ilianza rasmi mfumo wa vyama vingi mwaka 1992, jambo lililoweka wazi zaidi tofauti kati ya chama cha siasa na taasisi za dola.

 

Kwa hiyo, kama kauli kwamba “vyombo vyote vya ulinzi na usalama vya Tanzania ni mali ya CCM” imenukuliwa kwa usahihi, na neno “mali” limetumika kwa maana ya umiliki au utii wa kisiasa kwa CCM, si kauli ya kupuuzwa kirahisi. Inagusa msingi muhimu wa utawala wa kikatiba: nafasi ya vyombo vya ulinzi na usalama, kutokuwamo kwao kisiasa, na tofauti kati ya Serikali na chama cha siasa.

 

Jambo la msingi si kumhukumu mtu kwa kauli yake, bali kuhoji maana iliyokusudiwa, kuangalia kauli nzima, na kuipima dhidi ya Katiba na sheria za Tanzania. Pia ni muhimu kujiuliza: Watanzania, katika mazingira ya sasa, wanaipokeaje kauli kama hii?

 

Hili ni swali muhimu zaidi hasa wakati wananchi wamekuwa wakijadili kwa kina masuala mbalimbali yanayohusu haki za binadamu, usalama wa raia, utekaji, utesaji na vifo vinavyodaiwa kuhusishwa na mazingira ya kisiasa.

Masuala hayo yanahitaji uchunguzi wa mamlaka husika na ushahidi, si hitimisho la jumla bila uthibitisho.

 

Kwa msingi wa Katiba na sheria zilizotajwa, vyombo vya ulinzi na usalama ni taasisi za Serikali zinazopaswa kutekeleza majukumu yake kwa mujibu wa Katiba na sheria kwa ajili ya usalama wa nchi na wananchi; si taasisi zinazotajwa na Katiba kuwa mali ya chama cha siasa.

 

Kwa hiyo, kama kauli ya “Vyombo vyote vya ulinzi na usalama vya Tanzania ni mali ya CCM, lia upasuke lakini Dola ya CCM” ilitamkwa kwa maana kwamba vyombo hivyo ni mali ya CCM au vinapaswa kuitumikia CCM kama chama, basi kauli hiyo inastahili kuhojiwa na kuchambuliwa kwa umakini kwa kuzingatia Katiba na sheria, badala ya kupuuzwa.

 

Mjadala huu, hatimaye, si kuhusu CCM pekee. Ni kuhusu uhusiano kati ya chama cha siasa, Serikali, dola, vyombo vya ulinzi na usalama, na wananchi katika Jamhuri ya Muungano wa Tanzania.

 

Aidha, ni muhimu kukumbuka kwamba wananchi wa Tanzania wana mitazamo na misimamo mbalimbali ya kisiasa, wakiwemo wanachama wa CCM, wanachama wa vyama vingine na wananchi wasio wanachama wa chama chochote.

 

Kwa upande mwingine, ukimya cha vyombo vya ulinzi na usalama baada ya kauli hiyo hakiwezi kutafsiriwa moja kwa moja kuwa vimekubaliana nayo. Hata hivyo, kwa sababu kauli hiyo inahusu hadhi, utii na nafasi ya vyombo vya dola katika mfumo wa kikatiba, kutokuwepo kwa ufafanuzi rasmi kunaacha swali muhimu mbele ya umma: Je, vyombo hivyo vinajiona kuwa ni taasisi za Taifa zinazotumikia Katiba na wananchi, au vinakubali tafsiri kwamba ni mali ya chama cha siasa?

 

Kwa mtazamo wangu, ni muhimu vyombo vya ulinzi na usalama kutoa ufafanuzi wa kitaasisi pale inapokuwa kuna kauli inayoweza kutafsiriwa kwamba vinahusishwa na chama fulani cha siasa. Vilevile, ikiwa kauli ya Paul Chacha imenukuliwa kwa usahihi, ni jambo la busara yeye mwenyewe kutoa ufafanuzi wa maana aliyokusudia ili kuondoa sintofahamu iliyojitokeza katika jamii.

 

Mwanakwetu, kama mwanachama wa CCM, anasema wazi kwamba kauli hii imemchukiza na inapaswa kujadiliwa ndani ya chama kwa umakini.

 

Kwa mtazamo wangu, Paul Chacha, pamoja na nafasi yake ndani ya chama, anapaswa kutambua uzito wa maneno yake na wajibu wa viongozi wa chama katika kulinda heshima ya Katiba, taasisi za dola na misingi ya Taifa.

 

Ndiyo maana ninahoji:

Je, vyombo vya ulinzi na usalama vinapaswa kumtaka Paul Chacha afafanue au atengue kauli hiyo?

Na zaidi:

Paul Chacha ni “Njiti wa Itikadi ya Chama” au kauli yake ni tafsiri yake binafsi ambayo haipaswi kuhusishwa na msimamo wa CCM wala Serikali?

 

Hili ni jambo linalohitaji majibu ya wazi.

Nakutakia siku njema.

Barua pepe: makwadeladaius@gmail.com
Simu: 0717649257