.gif)
Maisha ya kila binadamu yana thamani. Hilo ni jambo ambalo jamii yoyote inayojinasibu kuwa na ustaarabu, sheria na utu inapaswa kulikumbuka kila siku.
Mtu anapopoteza maisha yake kwa sababu ya uhalifu, matumizi mabaya ya nguvu au mauaji ya kiholela, si mtu mmoja tu anayepotea. Familia hupoteza mzazi, mtoto, ndugu au mlezi; jamii hupoteza mwanachama wake, na taifa hupoteza sehemu ya utu wake.
Kiswahili kina methali isemayo, “Mtu ni watu.” Maana yake ni kwamba maisha ya mtu mmoja yana uhusiano na maisha ya wengine. Ndiyo maana haki inapovunjwa kwa mtu mmoja, athari zake zinaweza kuenea kwa familia na jamii nzima.
Binadamu tunategemeana,
“Ndugu zako wa damu watakusaidia vyote lakini hauwezi kuoa dada yako au ukaolewa na kaka yako, unakwenda kwa mtu baki kupata mke au mume.”
Waswahili wanasema mtu ni watu.
Tunapaswa kujifunza kutatua migogoro kwa mazungumzo, kuheshimu sheria na kuhakikisha kwamba tuhuma za uhalifu zinachunguzwa kwa haki. Pale ushahidi unapothibitisha kosa, mhusika anapaswa kuwajibishwa kwa mujibu wa sheria. Na ikiwa mifumo ya ndani imeshindwa kutimiza wajibu wake, sheria za kimataifa zina mifumo yake katika mazingira yanayoruhusu hatua hizo.
“Amani si ukimya wa hofu.”
Amani ya kweli ni pale ambapo mtu anaweza kuishi, kuzungumza, kuuliza, kukosoa, kutafuta haki na kulinda heshima yake bila kuogopa kwamba kufanya hivyo kutamfanya apoteze maisha.
Haya ni Mwanakwetu.
Lakini hapa ndipo swali gumu linapoanza. Iwapo watu fulani wanatumika kutekeleza mauaji au uhalifu kwa amri ya mtu mwingine, na miaka baadaye ukafika wakati wa kuwajibishana, hali huwa vipi?
Jibu lake halipaswi kutafutwa kwenye hasira wala kisasi. Linapaswa kutafutwa kwenye ushahidi na sheria.
Mtu aliyetekeleza uhalifu anaweza kuchunguzwa na kushtakiwa kulingana na ushahidi uliopo. Kusema kwamba “nilikuwa nimeamriwa”
Si lazima kumwondolee moja kwa moja wajibu wa kisheria. Lakini pia, kama mtu alilazimishwa, alitishiwa au hakukuwa na uhuru wa kuchagua, mazingira hayo yanaweza kuwa muhimu katika kutathmini wajibu wake na adhabu, kutegemea sheria inayotumika.
Na hapo ndipo swali jingine linapozaliwa: je, yule aliyetoa amri naye anapaswa kuangaliwa?
Ndiyo, iwapo ushahidi unaonyesha kwamba alitoa amri, alipanga, alisaidia au alikuwa na wajibu wa kisheria wa kuzuia uhalifu lakini akashindwa kufanya hivyo katika mazingira yanayotambuliwa na sheria.
Kwa maana nyingine, uchunguzi wa haki haupaswi kuishia kwa mtu aliyekuwa mwisho wa mlolongo.
“Unapaswa kujiuliza: nani alifanya? Nani aliamuru? Nani alipanga? Nani alisaidia? Nani alijua? Na nani alikuwa na mamlaka ya kuzuia lakini hakuchukua hatua zinazotakiwa?”
Mwanakwetu, hapo ndipo tunapokumbuka methali nyingine: “Ukweli hauozi.”
Historia ya dunia imetupa mifano ya watu waliokuwa katika vyombo vya kijeshi na usalama ambao baadaye waliwajibishwa mbele ya mahakama kutokana na uhalifu mkubwa.
Nchini Argentina, baada ya kumalizika kwa utawala wa kijeshi wa mwaka 1976 hadi 1983, kulifanyika uchunguzi kuhusu kutoweka kwa watu, mauaji, mateso na vifungo visivyo halali. Mwaka 1985, baadhi ya viongozi wakuu wa kijeshi walifikishwa mahakamani. Jorge Rafael Videla, Roberto Viola, Emilio Massera, Armando Lambruschini na Orlando Agosti walihukumiwa kwa makosa mbalimbali yaliyohusiana na ukiukaji mkubwa wa haki za binadamu.
Historia hiyo inatufundisha kwamba tukio linaweza kuonekana limepita, lakini hilo pekee halimaanishi kwamba maswali yake yote yamekwisha.
Katika eneo la Yugoslavia ya zamani, hasa katika kesi zilizohusiana na Kosovo, baadhi ya maafisa wakuu wa polisi pia walifikishwa mbele ya Mahakama ya Kimataifa ya Uhalifu wa Yugoslavia ya zamani. Sreten Lukić alihukumiwa kwa makosa ya uhalifu dhidi ya ubinadamu na uhalifu wa kivita, huku Vlastimir Đorđević akihukumiwa kifungo cha miaka 27 kwa makosa yaliyohusiana na uhalifu dhidi ya ubinadamu na uhalifu wa kivita dhidi ya raia wa Kosovo.
Rwanda kwa majirani zetu nayo imeacha somo zito katika historia. Samuel Imanishimwe, aliyekuwa kamanda wa kambi ya Karambo, alihukumiwa na Mahakama ya Kimataifa ya Rwanda kutokana na matendo yaliyohusishwa na mamlaka yake, pamoja na kushindwa kuzuia au kuwaadhibu waliohusika na uhalifu. Lieutenant Colonel Ephrem Setako naye alihukumiwa kifungo cha miaka 25, huku Mahakama ya Rufani ikithibitisha hukumu yake.
Mifano hii haitolewi ili kusema kwamba kila kiongozi wa chombo cha usalama anapaswa kuwa na hatia kwa sababu tu yuko katika nafasi hiyo. La hasha. Cheo si ushahidi wa hatia.
“Mahakama inahitaji ushahidi unaomhusisha mtu na uhalifu husika. Inahitaji kuangalia mamlaka aliyokuwa nayo, alichojua au alichopaswa kujua, maagizo aliyotoa, hatua alizochukua au alizoshindwa kuchukua, pamoja na ushahidi mwingine wa kesi.”
Hapo ndipo tunapopaswa kuwa waangalifu sana. Haki si kisasi. Haki si hukumu ya mtu kwa sababu ya uvumi. Haki ni mchakato unaotafuta ukweli na kuwajibisha mwenye kosa kwa mujibu wa sheria.
Kiswahili kinasema,
“Haraka haraka haina baraka.”
Katika suala la uhai wa binadamu na haki, methali hii ina uzito mkubwa. Uchunguzi wa haraka usio na ushahidi unaweza kumdhulumu asiye na hatia; lakini kuchelewesha haki bila sababu kunaweza kuwaumiza wetu wengi zaidi.
Ndiyo maana taifa linalotaka kujenga amani ya kudumu linahitaji taasisi zinazoweza kuchunguza kwa uhuru, mahakama zinazoweza kusikiliza ushahidi kwa haki, na mifumo inayoweza kuwajibisha wahusika bila kujali cheo au mamlaka yao.
Kwa sababu mwisho wa siku,
“Mti hauanguki kwa kishindo bila sababu.”
Tunapoona jamii imejaa hofu, familia zikilia na wananchi wakipoteza imani katika taasisi zao, tunapaswa kuuliza kwa nini hali hiyo imetokea na nini kifanyike ili isijirudie.
Swali la msingi si nani atalipiza kisasi.
Swali ni nani atatafuta ukweli?Nani atawalinda waathirika? Nani atahakikisha ushahidi haupotei? Nani atahakikisha sheria inatumika kwa wote?
Na kama mtu alitoa amri ya kufanya uhalifu, je, siku moja naye ataulizwa kuhusu amri hiyo?
Historia imetufundisha kwamba “Mwenye pupa hadiriki kula tamu.”
Mamlaka inaweza kuwa na nguvu leo, lakini mamlaka yenyewe haipaswi kuwa juu ya sheria. Taifa lenye nguvu si lile ambalo watu wanaogopa kuuliza maswali; ni lile ambalo watu wanaweza kuuliza maswali na kutafuta majibu kupitia njia za kisheria.
Kwa hiyo, tusisubiri damu imwagike mara dufu ndipo tukumbuke thamani ya uhai. Tusisubiri familia nyingi zilie ndipo tukumbuke umuhimu wa haki. Tusisubiri historia ituandike kwa maumivu ndipo tuanze kujiuliza tulipaswa kufanya nini.
“Tuheshimu uhai. Tuheshimu haki. Tuilinde amani.”
Na kama tunataka amani ya kweli, tusikubali amani ijengwe juu ya hofu.
Kwa sababu, mwisho wa yote,
“Ukweli hauozi.”
Haya ni Mwanakwetu.
Mwanakwetu, upo? Kumbuka.
“NANI ALIAMURU? NANI ALITEKELEZA? NANI ATAWAJIBIKA?”
Nakutakia siku njema.
[makwadeladius@gmail.com]
0717 649 257
.gif)
Post a Comment