Tafakari Kabla ya Hukumu: Safari ya Elimu ya Dini na Funzo kwa Viongozi wa BAKWATA

 

Adeladius Makwega – MBAGALA

 

Kuna mambo ambayo wakati mwingine hayahitaji haraka ya hukumu, bali yanahitaji muda wa kutafakari. Kuna safari ambazo mtu akizijua vizuri, anaweza kubadilisha namna anavyotazama jambo fulani.

 

Hii ni simulizi ya kumbukumbu, elimu, urafiki, na tafakari kuhusu safari ya baadhi ya vijana wa Kiislamu katika kutafuta elimu ya dini yao.

 

Miaka ya Shule ya Msingi Mkuranga

 

Nilipokuwa mwanafunzi wa Shule ya Msingi Mkuranga kati ya mwaka 1984 hadi 1987, darasa letu lilikuwa na Wakristo watatu tu. Walikuwa:

• Veronika Mchiwawo, binti wa Kimakonde;
• Deogratias Emmanuel, Msukuma na Mnyamwezi;
• Kazimbaya Makwega, Mpogoro.

 

Wakati huo walimu wengi walikuwa Wakristo. Mwalimu Mwislamu ninayemkumbuka vizuri alikuwa Mwalimu Sitta pamoja na mkewe.

 

Nakumbuka vizuri idadi hiyo kwa sababu enzi hizo Mkuranga kulikuwa na nguruwe pori wengi sana. Wakati mwingine mitego ya wawindaji ilipotoa majibu yake, baadhi ya majirani walikuwa wakifaidika na nyama hiyo. Lakini kwa Mwalimu Sitta, hiyo haikuwa sehemu ya maisha yake ya chakula.

Kwa wale wanaokula nyama hii, niseme tu kwa kumbukumbu ya mila za baadhi ya maeneo ya Pwani: nyama ya nguruwe inapopikwa pamoja na ndizi za pwani kama mkono wa tembo au mzuzi, kisha ikaungwa kwa nazi au ufuta, watu wanaoifahamu husema huwa ni chakula chenye ladha yake ya pekee.

 

Huenda taarifa hizi Sheikh Abubakari Zuberi, Sheikh Mkuu wa Tanzania, hajawahi kukutana nazo, kwa sababu haya ni mambo ya maisha ya Pwani ya Tanzania—Dar es Salaam, Pwani, Lindi na Mtwara. Korogwe habari hizi hazipo

.

Vijana wa Madrasa na Shule

 

Darasani kwetu kulikuwa na vijana wawili waliokuwa wanaijua vizuri dini yao ya Kiislamu. Mmoja aliitwa Mohammed, mwingine Nuhu.

Katika jamii nyingi za Kiislamu, mtoto alikuwa akisoma shule ya kawaida na pia madrasa. Wengine walifanya vizuri katika mifumo yote miwili, wengine upande mmoja tu.

 

Mohammed alikuwa anafanya vizuri madrasa, lakini shuleni hakufanya vizuri sana. Nuhu alikuwa anafanya vizuri madrasa na shuleni pia. Hamisi Issa alikuwa anafanya vizuri shuleni, lakini madrasa hakufanya vizuri sana.

 

Ukiangalia mfuko wa mwanafunzi anayefanya vizuri madrasa, mara nyingi ungeweza kukuta madaftari ya shule pamoja na juzuu za dini. Wakati mwingine wakati wa mapumziko au mwalimu akiwa hayupo darasani, unaweza kumkuta amekaa pembeni akiimba au kusoma kutoka katika juzuu yake.

Huo ulikuwa ulimwengu huo—shule na dini vikiwa pamoja.

 

Kukutana Tena na Nuhu

Mwaka 1992, miaka sita baada ye, nilikutana tena na Nuhu pale Mtoni kwa Aziz.

 

Nilikuwa nasubiri gari la kwenda Mbagala, jirani na bekari ya mikate, ghafla nikasikia mtu anaita:

 

“Kazimbaya! Kazimbaya!”

 

Niligeuka na kumwona Nuhu—yule rafiki yangu wa Shule ya Msingi Mkuranga, mwanafunzi aliyekuwa akifanya vizuri darasani na madrasa.

 

Nikamuuliza:

 

“Mbona upo huku?”

 

Akanieleza kuwa hapo kwa Aziz ndipo mama yake aliolewa ndoa yake ya pili. Mkuranga ilikuwa kwa baba yake. Alikuwa amekwenda kumsalimia mama yake, lakini kwa wakati huo alikuwa Zanzibar akisoma masomo ya dini ya Kiislamu.

 

Nikamuuliza:

 

“Unasoma shule gani?”

Akanitajia jina la Sheikh mmoja ambalo sikulihifadhi vizuri kwenye kumbukumbu.

 

Nikaanza kumuuliza habari za wale tuliosoma nao Mkuranga mmoja baada ya mwingine. Wale waliokuwa sekondari akanieleza, na wale waliokuwa bado Mkuranga pia akanieleza.

 

Baada ya hapo tukaagana. Mimi nikarudi Mbagala, yeye akapanda basi kuelekea Forodhani ili apande feri kwenda Zanzibar.

 

Nilipokuwa ndani ya basi kuelekea Mbagala, nilianza kuwaza:

 

“Hivi hii shule ya dini anayosoma Nuhu iko wapi? Nilikuwa na picha kwamba labda anasoma nyumbani kwa mtu tu.”

Sikujua kwamba nyuma ya safari ile kulikuwa na mfumo mkubwa zaidi wa elimu.

 

Kutoka Zanzibar hadi Misri

 

Miaka ilipopita, safari zangu za Mkuranga zilinipa taarifa nyingine.

 

Nuhu sasa alikuwa ameendelea na masomo ya dini ya Kiislamu katika Chuo Kikuu cha Misri.

Moyoni nikamkumbuka yule kijana wa zamani wa Mkuranga aliyekuwa akiitwa kwa jina la utani huku yeye akicheka:

 

“Nuhu Cheupe Dawa.”

Jina hilo lilitokana na umahiri wake na namna alivyokuwa akijulikana na wenzake.

 

Kijana Mfanyabiashara na Msikiti wa Maboksi

Mwaka 1998, nikiwa Mtoni Mtongani, kulikuwa na biashara za binti Makwega karibu na Msikiti wa Maboksi.

Pembeni kulikuwa na kijana mmoja aliyekuwa akifanya biashara ndogo huku akisoma elimu ya dini ya Kiislamu.

 

Biashara yake ndiyo ilikuwa tegemeo lake. Ilimsaidia kupata nauli na chakula. Wakati wa masomo ulipofika, alikuwa akifunga duka lake na kwenda kusoma. Akirudi, anafungua tena biashara huku akisubiri wateja na kusoma juzuu zake.

 

Siku nyingine muda wa kwenda kusoma ulifika, lakini wateja hawakuwepo.

 

Unigeukia na kusema:

 

“Makwega, naomba niazime shilingi 10,000 nitumie nauli na pesa ya kula kwa siku mbili au tatu. Kesho jioni nikifanikiwa kuuza biashara yangu, au mpangaji wangu akinilipa kodi mapema, nitakurudishia.”

Hawa ni ndugu zetu tunaowafahamu, na wao pia wanatufahamu vizuri.

 

Nilianza kutafakari sana kuhusu namna elimu hii inavyotafutwa na vijana hawa.

 

Kukutana na BAKWATA Lushoto

Mwaka 2016, Rais John Pombe Magufuli alimteua Kazimbaya Makwega kuwa Mkurugenzi Mtendaji wa Halmashauri ya Lushoto.

 

Akiwa Lushoto, alikutana na viongozi wa dini, hasa viongozi wa BAKWATA wilaya hiyo.

Kupitia katibu wa BAKWATA, alifahamiana na Sheikh wa wilaya. Baadaye alifika hadi nyumbani kwake.

Siku moja Sheikh huyo alifariki dunia. Walikwenda kumzika Rangwi nyumbani kwake.

 

Huko walikuta mazingira yaliyomshangaza:

Kulikuwa na nyumba aliyokuwa akiishi, pamoja na madarasa na mabweni machache.

 

Maelezo yaliyotolewa yalikuwa kwamba hapo nyumbani kwake alikuwa akipokea wanafunzi wa dini kutoka maeneo mbalimbali ya Tanzania na hata nchi jirani. Aliwafundisha na kugawana nao chakula alichojaliwa kupata.

 

Ndipo nikamkumbuka rafiki yangu:

 

“Nuhu Cheupe Dawa kumbe naye alipitia mazingira kama haya.”

 

Hoja ya Lukozi Sekondari

Siku nyingine katika ziara za kata mbalimbali Lushoto, walifika Lukozi.

Katika mkutano huo viongozi mbalimbali walihudhuria, wakiwemo viongozi wa dini.

Mchungaji mmoja wa Kanisa la Walokole akauliza:

“Katika shule zetu za sekondari za umma Wilaya ya Lushoto, walimu wa masomo ya dini ya Kiislamu wameajiriwa na serikali. Kwa nini masomo ya dini ya Kikristo hayana walimu kama hao?”

 

Mwenyekiti wa Halmashauri, ambaye alikuwa Mlutheri, akajibu:

 

“Hili ni kweli. Lakini mfahamu kuwa kwa miaka mingi ndugu zetu Waislamu walikuwa wakisafiri kwenda Kenya, maeneo kama Lamu na Mombasa, kutafuta elimu ya dini. Hali hii ilisababisha baadhi ya watoto kuacha shule na wakati mwingine kukutana na mazingira yasiyo salama.

 

Ndiyo maana tuliomba kibali maalumu na Tanga tukapewa kibali hicho. Ndiyo maana walimu hawa wapo katika shule zetu.”

 

Niliposikia jibu hilo, nikamkumbuka tena Nuhu aliyekuwa akisoma Zanzibar.

Funzo kwa Viongozi wa BAKWATA

Kumbukumbu hizi zote zilinirudia baada ya kusikia kuhusu utenguzi wa Sheikh Walid Kawamba.

Suala kubwa hapa si mtu mmoja pekee, bali ni kutafakari safari nzima ya elimu ya dini na watu wanaohusika nayo.

 

Vijana wengi wamepitia mazingira magumu ili kupata elimu ya dini. Wengine wameishi mbali na familia zao, wengine wamejitegemea kwa biashara ndogo, na wengine wameomba msaada ili waweze kusoma.

 

Hii inaonyesha kiwango kikubwa cha kujitolea kinachopaswa kuthaminiwa.

 

Elimu nyingi za dini zimekuwa zikitolewa katika mazingira yasiyo rasmi—majumbani kwa masheikh, kwa rasilimali chache, na kwa kutegemea juhudi binafsi.

Hali hii inahitaji mifumo bora zaidi.

 

BAKWATA na taasisi nyingine za dini zina wajibu wa:

• Kujenga mifumo rasmi na yenye ubora ya elimu ya dini;
• Kuwasaidia wanafunzi wenye uwezo  kiakili lakini wasio na uwezo wa kifedha;
• Kusimamia ubora wa walimu;
• Kuhakikisha mazingira salama na yenye heshima kwa wanafunzi.

Safari ya Nuhu kutoka Mkuranga hadi Misri inaonyesha kuwa mafanikio yanawezekana. Lakini mafanikio hayo yasibaki kuwa hadithi ya wachache wanaojitahidi peke yao.

Tafakari Kabla ya Hukumu

 

Kabla ya kutoa hukumu kwa kiongozi wa dini, ni muhimu kutazama historia yake, mazingira aliyopitia, na mfumo uliomlea.

Maamuzi kuhusu viongozi wa dini yanahitaji busara, haki na uangalifu mkubwa.

 

Kisa cha Sheikh Walid kinapaswa kuwa kioo cha kutufanya tujiulize:

Je, tunawajenga viongozi wetu wa dini katika mazingira bora?

Je, tunasaidia vijana wanaotafuta elimu ya dini?

Je, tunathamini safari ndefu wanazopitia kabla ya kufikia nafasi walizonazo?

Mwisho wa yote, funzo kubwa ni moja:

Tafakari kabla ya hukumu.

Kwa sababu nyuma ya kila kiongozi kuna safari, nyuma ya kila safari kuna historia, na nyuma ya kila historia kuna watu waliowahi kujitolea ili mtu huyo afike hapo alipo.

Mwanakwetu upo Kumbuka

“Tafakari Kabla ya Hukumu: Safari ya Elimu ya Dini na Funzo kwa Viongozi wa BAKWATA”

Nakutakia siku njema.

makwadeladius@gmail.com
0717649257