MWENYE NGUVU NI YULE ANAYEJIZUIA WAKATI WA HASIRA

Adeladius Makwega – Mbagala

Kauli za hivi karibuni zilizotolewa na Mbunge wa Jimbo la Tunguu na Mjumbe wa Baraza la Wawakilishi, Simai Mohammed Said, zimezua mjadala kuhusu matumizi ya lugha katika siasa, ishara za kidini, na wajibu wa viongozi wa umma katika uchaguzi wa maneno wanayoyatumia.

Akichangia bungeni, Simai Mohammed Said alimtaja kiongozi mmoja wa juu serikalini kwa jina la ‘Yuda’ na kumhusisha na usaliti. Ingawa hakumtaja waziwazi Makamu wa Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, Dkt. Emmanuel John Nchimbi, wengi walitafsiri kauli hiyo kuwa ilimlenga yeye.

Katika maelezo yake, Simai alidai kuwa kiongozi huyo amewasaliti baadhi ya watu aliokuwa nao kisiasa, amewaumiza wanasiasa, watendaji wa serikali na wafanyabiashara, na sasa anajaribu kujijenga upya kisiasa kwa kutafuta huruma za wananchi kupitia shughuli mbalimbali za kijamii na kidini. Aidha, alidai kuwa kiongozi huyo anajaribu kujenga taswira kwamba alikuwa karibu sana na Hayati Dkt. John Pombe Magufuli, licha ya changamoto za kisiasa alizowahi kukumbana nazo katika kipindi cha utawala wake.

Matumizi ya jina ‘Yuda’ katika mjadala wa kisiasa yanazua swali muhimu: jina hilo lina maana gani katika mila na mafundisho ya dini ambako limetoka?

Ili kujibu swali hilo, ni muhimu kwanza kurejea katika Biblia.

Katika Agano Jipya kuna watu zaidi ya mmoja walioitwa Yuda. Wapo Yuda Iskariote, Yuda mwana wa Yakobo (Luka 6:16), na Yuda anayetajwa katika Yohane 14:22. Hata hivyo, Yuda Iskariote ndiye aliyebaki katika historia ya Ukristo kama alama ya usaliti.

Kwa mujibu wa simulizi za Injili, Yuda Iskariote alikubali kuwasaidia viongozi wa dini kumkamata Yesu Kristo kwa malipo ya vipande thelathini vya fedha (Mathayo 26:14–16). Alimtambulisha Yesu kwa busu wakati wa kukamatwa kwake (Mathayo 26:47–50). Aidha, katika baadhi ya maandiko ya Kikristo, anahusishwa na kupenda fedha kupita kiasi na kutokuwa mwaminifu katika usimamizi wa hazina ya wanafunzi wa Yesu (Yohane 12:4–6).

Baada ya kuona matokeo ya kitendo chake, alijuta na kurudisha fedha alizokuwa amepokea. Hata hivyo, alikata tamaa na kushindwa kutafuta msamaha wa Mungu.

Kwa Wakristo wengi, Yuda Iskariote si alama ya usaliti pekee, bali pia ni mfano wa kushindwa kusimama katika ukweli, kupoteza mwelekeo wa maadili na kukata tamaa badala ya kutubu.

Hapo ndipo swali la msingi linapojitokeza: Kiongozi wa kisiasa anapomwita mwenzake ‘Yuda’, anamaanisha nini hasa? Je, anazungumzia usaliti wa kisiasa pekee, au anabeba maana zote za kidini na kimaadili zinazohusishwa na jina hilo?

Swali hili ni muhimu zaidi katika jamii ambayo dini ina nafasi kubwa katika maisha ya wananchi na katika uelewa wao wa maadili.

Kwa upande mwingine, mafundisho ya Kiislamu nayo yanatoa mwanga katika suala hili.

Miongoni mwa hadithi maarufu za Mtume Muhammad (SAW), iliyopokelewa na Abu Huraira na kuandikwa katika Sahih al-Bukhari na Sahih Muslim, inasema:

“Mwenye nguvu si yule anayewashinda watu kwa mieleka, bali mwenye nguvu ni yule anayejizuia wakati wa hasira.”

Mafundisho haya yanaelekeza kwamba nguvu ya kweli haipatikani katika uwezo wa kumshinda mwingine, bali katika uwezo wa kujitawala nafsi wakati wa hisia kali.

Hadithi nyingine iliyopokelewa kutoka kwa Shaddad ibn Aws katika Jami' al-Tirmidhi inasema:

“Mwenye akili ni yule anayejihesabu nafsi yake na kufanya kazi kwa ajili ya maisha ya Akhera; na asiye na busara ni yule anayefuata matamanio yake kisha akatarajia mema kutoka kwa Mwenyezi Mungu.”

Katika mafundisho haya, busara inahusishwa na kujitathmini, kuwajibika na kufikiri kabla ya kutenda, huku upumbavu ukihusishwa na kufuata hisia na matamanio bila kutafakari matokeo.

Qurani nayo inasisitiza maudhui hayo. Neno linalokaribiana na ‘mpumbavu’ mara nyingi hutumiwa kuelezea mtu anayekataa ukweli, anayefuata matamanio bila mwongozo au anayeshindwa kutumia busara katika maamuzi yake.

Kwa mfano, katika Surah Al-Baqarah 2:13, Qurani inasema:

“Na wanapoambiwa: Aminini kama walivyoamini watu wengine, husema: Je, tuamini kama walivyoamini wapumbavu? Hakika wao ndio wapumbavu, lakini hawajui.”

Aya nyingine, zikiwemo Surah Al-Baqarah 2:130 na Surah An-Nisa 4:5, zinaunganisha upumbavu na kukosa busara katika maamuzi na wajibu wa maisha.

Kwa kuzingatia mafundisho haya ya Kikristo na Kiislamu, somo moja linaonekana wazi: maneno yana uzito, na busara huonekana katika namna tunavyoyatumia.

Tofauti za kisiasa ni sehemu ya kawaida ya mfumo wa kidemokrasia. Ukosoaji, mijadala na uwajibikaji ni mambo muhimu katika maendeleo ya jamii. Hata hivyo, kuna umuhimu wa kuwa waangalifu tunapotumia majina, alama au mifano yenye uzito mkubwa wa kidini na kimaadili.

Mtu anaweza kukubaliana au kutokubaliana na kauli za Simai Mohammed Said. Lakini tukio hili linatukumbusha kwamba viongozi wa umma wana wajibu mkubwa wa kupima athari za maneno yao kabla ya kuyatoa hadharani.

Katika mazingira ya kisiasa yenye mitazamo tofauti, lugha inaweza kuwa daraja la kuelewana au chanzo cha mgawanyiko.